Afrykański pomór świń jest chorobą, która nie dotyka ludzi, ale potrafi zrujnować gospodarstwo — wykrycie ogniska oznacza wybicie stada i strefy ograniczeń wokół. Odpowiedzią polskiej polityki od lat pozostaje redukcja populacji dzików. Razem uznało to za błąd już w styczniu 2018 roku, w stanowisku o wymownym tytule „ASF — strzelanie to nie rozwiązanie", i podtrzymuje ten kierunek w punkcie 8 rozdziału „Polska wolności, równości i solidarności" deklaracji programowej, zapowiadając stosowanie „skutecznych metod walki z chorobami zakaźnymi zwierząt".
Czym wirus podróżuje naprawdę
ASF nie przenosi się przez bezpośredni kontakt dzika ze świnią, choć właśnie tak wygląda to w wyobrażeniu, na którym oparto politykę odstrzału. Stanowisko Razem opisuje mechanizm precyzyjnie: „wirus nie przedostaje się przez bezpośredni kontakt dzik-świnia. Pośrednikami są ściółka, pasza oraz środki transportu". Do tej listy dochodzą buty, opony, sprzęt i resztki żywności — wirus ASF jest wyjątkowo odporny i przeżywa długo w materiale organicznym, w tym w wędlinach.
Z tego wynika, że kluczową barierą jest bioasekuracja, czyli zestaw procedur oddzielających chlewnię od świata zewnętrznego: maty dezynfekcyjne, śluzy, oddzielna odzież, kontrola paszy i ściółki, zakaz wnoszenia żywności. Bioasekuracja wymaga codziennej konsekwencji zamiast jednorazowej akcji i nie daje się pokazać w telewizji, więc w debacie publicznej przegrywa z obrazem myśliwego jako obrońcy hodowców.
Drugi element diagnozy Razem dotyczy skutków samego odstrzału: „Polowania rozbijają stada, zmuszają do migracji, a w wolną niszę ekologiczną wchodzą zakażone osobniki z terenu Białorusi i Ukrainy". Dzik żyje w watahach o stabilnej strukturze i przywiązaniu do areału. Wystrzelanie części populacji nie zostawia po niej pustki: rozbite watahy migrują, a w zwolniony areał wchodzą osobniki z zewnątrz — w tym z terenów, gdzie wirus już krąży. Rozproszone, migrujące zwierzęta przenoszą go dalej i szybciej niż stado siedzące na miejscu.
Razem nazywa to mitem
Warto zauważyć, że Razem nie ogranicza się do sprzeciwu wobec jednej metody — w stanowisku ws. polityki ekologicznej ze stycznia 2018 roku partia zapowiada, że „będzie walczyć z niemającym oparcia w dowodach naukowych mitem, że masowy odstrzał dzikiej zwierzyny pomoże walczyć szerzącymi się wśród zwierząt hodowlanych chorobami". Sformułowanie jest mocne i jednoznaczne: chodzi o przekonanie, które nie ma oparcia w dowodach.
Aktualne dane o ogniskach i strefach prowadzi Główny Inspektorat Weterynarii, a naukowe opinie o epidemiologii ASF i skuteczności poszczególnych metod publikuje EFSA. Ramy prawne zwalczania choroby w Unii wyznacza rozporządzenie wykonawcze Komisji 2023/594.
Postulaty bioasekuracyjne łączą się tu z szerszym problemem ferm przemysłowych, w których zagęszczenie zwierząt sprzyja rozprzestrzenianiu patogenów — opisujemy to w tekście Czterdzieści dwa kilogramy na metrze. Łowiecka strona sprawy — obwody, gatunki łowne i to, kto decyduje o polowaniu — należy do tekstu Obwód łowiecki obejmuje twoje pole.
Co proponuje Razem
Będziemy stosować skuteczne metody walki z chorobami zakaźnymi zwierząt.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. 10 „Polska wolności, równości i solidarności”, pkt 8, partiarazem.pl
- Skuteczne metody walki z chorobami zakaźnymi zwierząt — bioasekuracja zamiast masowej redukcji populacji.
- Odejście od redukcji populacji dzików jako głównego narzędzia — „za błąd uważamy skupienie się na redukcji populacji dzików" (stanowisko ws. ASF, 24.01.2018).
- Walka z mitem, że masowy odstrzał dzikiej zwierzyny pomaga zwalczać choroby — jako przekonaniem niemającym oparcia w dowodach naukowych (stanowisko ws. polityki ekologicznej, 25.01.2018).
- Rygorystyczne przepisy dotyczące myśliwych i polowań dla bezpieczeństwa ludzi i zwierząt (punkt 8 programu).
Weterynaryjny i epidemiologiczny wymiar sprawy prowadzi siostrzany serwis Razem naprawi zdrowie. Całość tematu zbiera hub Zwierzęta i myśliwi.
Źródła i dalsza lektura
- Partia Razem — „ASF: strzelanie to nie rozwiązanie" (24.01.2018)
- Partia Razem — stanowisko ws. polityki ekologicznej (25.01.2018)
- Partia Razem — „Polska wolności, równości i solidarności" (deklaracja programowa 2025), pkt 8
- Główny Inspektorat Weterynarii — ASF: ogniska, przypadki, strefy
- EFSA — African swine fever: opinie naukowe
- EUR-Lex — rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2023/594 (CELEX 32023R0594)
- Najwyższa Izba Kontroli — kontrole zwalczania ASF