Afrykański pomór świń jest chorobą, która nie dotyka ludzi, ale potrafi zrujnować gospodarstwo — wykrycie ogniska oznacza wybicie stada i strefy ograniczeń wokół. Odpowiedzią polskiej polityki od lat pozostaje redukcja populacji dzików. Razem uznało to za błąd już w styczniu 2018 roku, w stanowisku o wymownym tytule „ASF — strzelanie to nie rozwiązanie", i podtrzymuje ten kierunek w punkcie 8 rozdziału „Polska wolności, równości i solidarności" deklaracji programowej, zapowiadając stosowanie „skutecznych metod walki z chorobami zakaźnymi zwierząt".
Czym wirus podróżuje naprawdę
ASF nie przenosi się przez bezpośredni kontakt dzika ze świnią, choć właśnie tak wygląda to w wyobrażeniu, na którym oparto politykę odstrzału. Stanowisko Razem opisuje mechanizm precyzyjnie: „wirus nie przedostaje się przez bezpośredni kontakt dzik-świnia. Pośrednikami są ściółka, pasza oraz środki transportu". Do tej listy dochodzą buty, opony, sprzęt i resztki żywności — wirus ASF jest wyjątkowo odporny i przeżywa długo w materiale organicznym, w tym w wędlinach.
Z tego wynika, że kluczową barierą jest bioasekuracja, czyli zestaw procedur oddzielających chlewnię od świata zewnętrznego: maty dezynfekcyjne, śluzy, oddzielna odzież, kontrola paszy i ściółki, zakaz wnoszenia żywności. Bioasekuracja wymaga codziennej konsekwencji zamiast jednorazowej akcji i nie daje się pokazać w telewizji, więc w debacie publicznej przegrywa z obrazem myśliwego jako obrońcy hodowców.
Drugi element diagnozy Razem dotyczy skutków samego odstrzału: „Polowania rozbijają stada, zmuszają do migracji, a w wolną niszę ekologiczną wchodzą zakażone osobniki z terenu Białorusi i Ukrainy". Dzik żyje w watahach o stabilnej strukturze i przywiązaniu do areału. Wystrzelanie części populacji nie zostawia po niej pustki: rozbite watahy migrują, a w zwolniony areał wchodzą osobniki z zewnątrz — w tym z terenów, gdzie wirus już krąży. Rozproszone, migrujące zwierzęta przenoszą go dalej i szybciej niż stado siedzące na miejscu.
Razem nazywa to mitem
Warto zauważyć, że Razem nie ogranicza się do sprzeciwu wobec jednej metody — w stanowisku ws. polityki ekologicznej ze stycznia 2018 roku partia zapowiada, że „będzie walczyć z niemającym oparcia w dowodach naukowych mitem, że masowy odstrzał dzikiej zwierzyny pomoże walczyć szerzącymi się wśród zwierząt hodowlanych chorobami". Partia nie traktuje więc odstrzału jako metody wartej testowania, lecz jako przekonanie, którego nauka nie potwierdza.
Aktualne dane o ogniskach i strefach prowadzi Główny Inspektorat Weterynarii, a naukowe opinie o epidemiologii ASF i skuteczności poszczególnych metod publikuje EFSA. Ramy prawne zwalczania choroby w Unii wyznacza rozporządzenie wykonawcze Komisji 2023/594.
Postulaty bioasekuracyjne łączą się tu z szerszym problemem ferm przemysłowych, w których zagęszczenie zwierząt sprzyja rozprzestrzenianiu patogenów — opisujemy to w tekście Czterdzieści dwa kilogramy na metrze. Łowiecka strona sprawy — obwody, gatunki łowne i to, kto decyduje o polowaniu — należy do tekstu Obwód łowiecki obejmuje twoje pole.
Co proponuje Razem
Będziemy stosować skuteczne metody walki z chorobami zakaźnymi zwierząt.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. 10 „Polska wolności, równości i solidarności”, pkt 8, partiarazem.pl
- Skuteczne metody walki z chorobami zakaźnymi zwierząt — bioasekuracja zamiast masowej redukcji populacji.
- Odejście od redukcji populacji dzików jako głównego narzędzia — „za błąd uważamy skupienie się na redukcji populacji dzików" (stanowisko ws. ASF, 24.01.2018).
- Walka z mitem, że masowy odstrzał dzikiej zwierzyny pomaga zwalczać choroby — jako przekonaniem niemającym oparcia w dowodach naukowych (stanowisko ws. polityki ekologicznej, 25.01.2018).
- Rygorystyczne przepisy dotyczące myśliwych i polowań dla bezpieczeństwa ludzi i zwierząt (punkt 8 programu).
Weterynaryjny i epidemiologiczny wymiar sprawy prowadzi siostrzany serwis Razem naprawi zdrowie. Całość tematu zbiera hub Zwierzęta i myśliwi.
Źródła i dalsza lektura
- Partia Razem — „ASF: strzelanie to nie rozwiązanie" (24.01.2018)
- Partia Razem — stanowisko ws. polityki ekologicznej (25.01.2018)
- Partia Razem — „Polska wolności, równości i solidarności" (deklaracja programowa 2025), pkt 8
- Główny Inspektorat Weterynarii — ASF: ogniska, przypadki, strefy
- EFSA — African swine fever: opinie naukowe
- EUR-Lex — rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2023/594 (CELEX 32023R0594)
- Najwyższa Izba Kontroli — kontrole zwalczania ASF