Schronisko przyjmuje zwierzęta, które ktoś wcześniej rozmnożył, porzucił albo kazał odłowić — stoi więc na końcu łańcucha, którego początek jest zupełnie gdzie indziej, i dlatego zwiększanie liczby miejsc nie zmniejsza bezdomności, a jedynie podnosi koszt jej obsługi. Zwierzęta trafiają tam z pseudohodowli, od ludzi, którzy nie wysterylizowali swoich psów i kotów, oraz z gmin, w których odławianie zlecono podmiotowi zarabiającemu od sztuki. Razem odpowiada na to punktem 7 rozdziału „Polska wolności, równości i solidarności" deklaracji programowej, zapowiadając zminimalizowanie zjawiska bezdomności zwierząt.
Trzy źródła dopływu
Pseudohodowle. Rozmnażanie psów i kotów bez nadzoru, w warunkach urągających dobrostanowi, opiera się na luce w przepisach: definicja psa i kota rasowego oraz wymogi wobec hodowcy są na tyle nieostre, że proceder da się prowadzić na granicy legalności. Stanowisko Rady Krajowej Razem z maja 2019 roku wskazuje na to wprost, domagając się doprecyzowania definicji i zaostrzenia kar. Zwierzę, które nie znalazło nabywcy albo okazało się chore, ląduje na ulicy.
Brak sterylizacji. Para niesterylizowanych zwierząt daje w kilka lat potomstwo liczone w dziesiątkach. To samo stanowisko wskazuje „kastrację i sterylizację jako główne narzędzia do walki z bezdomnością" — narzędzie działa jednak tylko wtedy, gdy jest powszechne i bezpłatne albo tanie, bo koszt zabiegu odsiewa dokładnie tych opiekunów, których zwierzęta najczęściej rozmnażają się niekontrolowanie. Do tego dochodzi czipowanie i rejestracja, pozwalające przypisać zwierzę opiekunowi.
Gminny kontrakt. Tu mechanizm jest najbardziej perwersyjny. Ustawa o ochronie zwierząt nakłada na gminy obowiązek uchwalania programu opieki nad zwierzętami bezdomnymi i zapobiegania bezdomności. W praktyce gmina często zleca odławianie i utrzymanie podmiotowi komercyjnemu, rozliczanemu od sztuki — czyli takiemu, którego przychód rośnie wraz z liczbą bezdomnych zwierząt. Razem proponuje rozciąć ten konflikt interesów: „Proponujemy by to straż gminna bądź osoby zatrudniane przez schroniska zajęły się odławianiem bezdomnych zwierząt. Zastąpiłyby w tej roli komercyjne podmioty, podpisujące obecnie umowę z gminami", wraz z zakazem prowadzenia schronisk przez podmioty komercyjne.
Cel: jak najmniej schronisk
Stanowisko z 2019 roku nazywa cel długofalowy bez ogródek: „Nasz długofalowy cel to jak najmniej bezdomnych zwierząt, a w związku z tym jak najmniej schronisk". To zdanie porządkuje logikę całego postulatu: jeśli bezdomność traktować jako zjawisko do zminimalizowania u źródła, to schronisko jest infrastrukturą przejściową, a nie docelową.
Kierunek ten potwierdza najświeższy dokument partii w tej sprawie: w sierpniu 2024 roku Razem poparło inicjatywę „Stop łańcuchom, pseudohodowlom i bezdomności zwierząt", łączącą trzy problemy, które w praktyce zasilają się nawzajem — trzymanie psów na łańcuchach, niekontrolowane rozmnażanie i bezdomność.
Instytucją, której w tym układzie brakuje, jest ktoś z mandatem do egzekwowania. Program zapowiada powołanie urzędu Rzecznika Praw Zwierząt — opisujemy to w tekście Rzecznik Praw Zwierząt. Ogólniejszy wątek dobrostanu i granic, których prawo nie stawia, prowadzi tekst Czterdzieści dwa kilogramy na metrze.
Co proponuje Razem
Wprowadzimy przepisy dotyczące dobrostanu wszystkich zwierząt oraz skuteczny zakaz niehumanitarnych metod chowu, hodowli i uboju. Zminimalizujemy zjawisko bezdomności zwierząt. Powołamy urząd Rzecznika Praw Zwierząt.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. 10 „Polska wolności, równości i solidarności”, pkt 7, partiarazem.pl
- Minimalizacja zjawiska bezdomności zwierząt — punkt 7 programu, sformułowany jako cel u źródła.
- Kastracja i sterylizacja jako główne narzędzia walki z bezdomnością (stanowisko RK, 14.05.2019).
- Zakaz prowadzenia schronisk przez podmioty komercyjne i przekazanie odławiania straży gminnej lub osobom zatrudnianym przez schroniska (tamże).
- Doprecyzowanie definicji psa i kota rasowego oraz zaostrzenie kar wobec pseudohodowli (tamże).
- Poparcie inicjatywy „Stop łańcuchom, pseudohodowlom i bezdomności zwierząt" (stanowisko z 13.08.2024).
- Urząd Rzecznika Praw Zwierząt z realnym mandatem.
Edukacja o odpowiedzialnym opiekuństwie i adopcji to temat siostrzanego serwisu Razem dla szkół. Całość tematu zbiera hub Zwierzęta i myśliwi.
Źródła i dalsza lektura
- Partia Razem — „Dobra zmiana dla zwierząt zatrzymana" (14.05.2019)
- Partia Razem — stanowisko ws. inicjatywy „Stop łańcuchom, pseudohodowlom i bezdomności zwierząt" (13.08.2024)
- Partia Razem — stanowisko w sprawie praw zwierząt (20.07.2015)
- Partia Razem — „Polska wolności, równości i solidarności" (deklaracja programowa 2025), pkt 7
- Ustawa z 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt — art. 11–11a (ISAP)
- Najwyższa Izba Kontroli — kontrole postępowania z bezdomnymi zwierzętami w gminach
- GUS — Ochrona środowiska (dane o schroniskach dla zwierząt)