Park Śląski w Chorzowie należy do największych parków miejskich w Europie i powstał na terenie po działalności przemysłowej — jako świadoma inwestycja w to, żeby ludzie w najgęściej zaludnionym regionie kraju mieli gdzie oddychać. Od lat ubywa go jednak kawałkami, bo grunt w środku aglomeracji wart jest więcej niż drzewa, które na nim rosną. Adrian Zandberg i Maciej Konieczny apelowali w Chorzowie o objęcie parku ochroną kulturową i krajobrazową, wskazując na mechanizm, który tę erozję umożliwia.
Ubywa kawałkami, bo tak jest łatwiej
Parku nie likwiduje się jedną decyzją — to byłoby politycznie niewykonalne. Ubywa go działka po działce, każda z osobna przedstawiana jako drobiazg na obrzeżu, każda z własnym uzasadnieniem. Po dekadzie suma tych drobiazgów daje ubytek, którego nikt nie zatwierdził, bo przedmiotem żadnej decyzji nie był park jako całość — każda dotyczyła wyłącznie kolejnej działki.
Narzędziem, które miało temu zapobiegać, jest audyt krajobrazowy — instrument z ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, sporządzany przez sejmik województwa i wskazujący krajobrazy priorytetowe wymagające ochrony. Jak podnosili politycy Razem w Chorzowie, audyt przyjęty przez sejmik śląski ominął dokładnie te tereny, o które toczy się spór. Maciej Konieczny mówił o podmiotach, które „konsekwentnie i przez lata dążą do tego, żeby okroić Park Śląski dla własnego zysku".
Adrian Zandberg wskazywał przy tym alternatywę, która czyni cały spór zbędnym: „W mieście jest wiele pustostanów, które można było wykorzystać… to nie jest metoda, żeby zniszczyć wyjątkowe dziedzictwo". Postulat, z którym wystąpił, jest konkretny — objęcie parku ochroną kulturową i krajobrazową: „To jest czas, żeby władze wysłuchały tego głosu i poważnie rozważyły objęcie Parku Śląskiego ochroną kulturową i krajobrazową".
Czego nie widać w cenie gruntu pod parkiem
W kalkulacji, która prowadzi do zabudowy parku, zieleń figuruje po stronie kosztu alternatywnego: tyle mieszkań mogłoby tu stanąć. Nie figuruje w niej funkcja, którą park pełni dla całego miasta — chłodzenie w czasie upału. Powierzchnia szczelna nagrzewa się i oddaje ciepło nocą, przez co miasto nie stygnie; drzewa działają odwrotnie, obniżając temperaturę odczuwalną w sposób, którego nie zastąpi żadna klimatyzacja, bo klimatyzacja wyrzuca ciepło na zewnątrz.
Program Razem zapisuje to zadanie wprost w punkcie 8 rozdziału „Przyroda — dziedzictwo, nie zasób" deklaracji programowej — „Przygotujemy miasta na fale upałów, susze, ulewy i powodzie". Park w środku aglomeracji jest jednym z niewielu narzędzi, które realizują wszystkie cztery cele naraz: chłodzi w upał, chłonie ulewę, spowalnia odpływ i zatrzymuje wodę w gruncie. Mechanikę miejskiej retencji rozkładamy w tekście Ile naprawdę wody ma Polska.
Do tego dochodzi punkt 1 programu, mówiący o konsekwentnym planowaniu przestrzennym, które ma służyć budowie spójnej sieci obszarów chronionych — audyt krajobrazowy omijający sporne działki jest przeciwieństwem konsekwencji. Karta ochrony przyrody dokłada zasadę, że kontakt z przyrodą ma być zapewniony „osobom na każdym etapie życia" i niezależnie od zamożności — park miejski jest jedyną przyrodą dostępną dla kogoś, kogo nie stać na wyjazd w góry.
Alternatywa, na którą wskazywał Zandberg — pustostany i tereny już zabudowane — należy do polityki mieszkaniowej, a nie środowiskowej; prowadzi ją siostrzany serwis Razem dla tanich mieszkań.
Co proponuje Razem
Przygotujemy miasta na fale upałów, susze, ulewy i powodzie.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. 11 „Przyroda — dziedzictwo, nie zasób”, pkt 8, partiarazem.pl
- Objęcie Parku Śląskiego ochroną kulturową i krajobrazową — postulat zgłoszony przez Adriana Zandberga i Macieja Koniecznego w Chorzowie (materiał prasowy, 19.07.2025).
- Przygotowanie miast na fale upałów, susze, ulewy i powodzie — punkt 8 programu, w którym zieleń miejska jest infrastrukturą adaptacyjną.
- Konsekwentne planowanie przestrzenne służące budowie spójnej sieci obszarów chronionych (punkt 1 programu).
- Kontakt z przyrodą dla osób na każdym etapie życia, niezależnie od zamożności (Karta ochrony przyrody, pkt 15).
Całość tematu ochrony przyrody zbiera hub Lasy i parki narodowe.
Źródła i dalsza lektura
- Partia Razem — Zandberg i Konieczny w Chorzowie: ochronić Park Śląski przed deweloperką (19.07.2025)
- Partia Razem — „Przyroda — dziedzictwo, nie zasób" (deklaracja programowa 2025), pkt 1 i 8
- Partia Razem — Karta ochrony przyrody (6.03.2024)
- Ustawa z 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym — audyt krajobrazowy (ISAP)
- GUS — tereny zieleni w miastach (Ochrona środowiska)
- Europejska Agencja Środowiska — miejska wyspa ciepła i adaptacja miast