Umowę handlową, która przesądza o tym, co trafi na europejskie pola i talerze, negocjuje się latami przy stole, przy którym nie ma ani rolników, ani konsumentów. Deklaracja programowa Razem odnosi się do tego ogólną zasadą — partia sprzeciwia się „umowom międzynarodowym, które dla zysku innych grup interesów podkopują polskie bezpieczeństwo żywnościowe" (rozdział „Przyroda — dziedzictwo, nie zasób", punkt 9). Rada Krajowa zastosowała tę zasadę do konkretu: 5 grudnia 2024 roku przyjęła stanowisko wzywające do odrzucenia umowy handlowej UE-Mercosur.
Cztery zarzuty, z których żaden nie brzmi „obce kontra polskie"
Stanowisko buduje argumentację wokół pracy, klimatu, władzy korporacji i jawności — nie wokół pochodzenia towaru. Warto to prześledzić, bo debata o umowach handlowych bywa w Polsce zawłaszczana przez retorykę, z którą Razem nie ma nic wspólnego.
Praca. Umowa uderza w pracowników po obu stronach Atlantyku. Stanowisko mówi o „osłabieniu pozycji polskich pracowników rolnych w negocjacjach z pracodawcami i uszczuplaniu ich już i tak niewielkich zarobków", a jednocześnie o „cichym wsparciu dla wyzyskującego modelu produkcji żywności w krajach Mercosur, gdzie wzrost popytu na tamtejsze produkty będzie wywierać jeszcze większą presję na pogarszanie — już teraz często dramatycznych — warunków pracy w rolnictwie". Partia nazywa to „outsourcingiem wyzysku, który wzmacnia globalną niesprawiedliwość".
Klimat i przyroda. Wzrost produkcji w krajach Mercosur odbędzie się — jak stwierdza stanowisko — „kosztem wycinki lasów amazońskich lasów deszczowych, degradacji gleb, zanieczyszczania wód i zmniejszania bioróżnorodności". Do tego dochodzi ślad węglowy transportu żywności przez Atlantyk, „choć można produkować ją lokalnie, na miejscu", oraz ryzyko katastrof morskich prowadzących do skażenia środowiska.
Władza korporacji. Wniosek stanowiska wykracza poza jedną umowę: „Lata doświadczeń pokazały jedno: znoszenie barier handlowych służy tylko najsilniejszym — korporacjom, które zbijają zyski, wykorzystując tanią pracę i słabe rządy". W tym ujęciu Komisja Europejska „wspiera interesy wielkich gospodarstw rolnych i sieci handlowych kosztem ludzi pracy".
Jawność. Zarzut proceduralny jest najostrzejszy: mimo wieloletnich negocjacji „jedyne znane nam części umowy pochodzą z przecieków upublicznionych przez organizacje pozarządowe", a do pełnej treści nie miała dostępu ani opinia publiczna, ani Parlament Europejski, który miał ją zatwierdzać.
Bezpieczeństwo żywnościowe jako kategoria strategiczna
Osią sporu jest pytanie, czy żywność ma być towarem jak każdy inny, czy elementem bezpieczeństwa państwa. Stanowisko opowiada się za drugim: „w obliczu globalnych kryzysów klimatycznych, gospodarczych i politycznych priorytetem Unii Europejskiej powinna być budowa bezpieczeństwa i samowystarczalności żywieniowej", a umowa „stoi w opozycji do tego celu i uzależnia nas od importu z krajów trzecich". Jako dowód kruchości długich łańcuchów dostaw partia przywołuje pandemię COVID-19.
Do tego dochodzi wątek kontroli, wspólny z całym klastrem rolnym: „proponowane procedury kontroli importowanej żywności są niejasne i niewystarczające — wyrywkowe testy nie ochronią nas przed zagrożeniami dla zdrowia i bezpieczeństwa". Mechanizm tej asymetrii rozkładamy w tekście Pestycyd zakazany w Unii wraca na talerz w imporcie.
Co proponuje Razem
Dla Razem jest jasne: współpraca handlowa musi przede wszystkim chronić prawa pracowników, zapewniać godne wynagrodzenia i wspierać lokalnych producentów. Umowa handlowa UE-Mercosur nie gwarantuje żadnego z tych celów. Dlatego Rada Krajowa Partii Razem wzywa do jej odrzucenia.— Stanowisko Rady Krajowej Partii Razem ws. podpisania umowy handlowej UE-Mercosur, przyjęte 5 grudnia 2024, partiarazem.pl
- Sprzeciw wobec umów międzynarodowych podkopujących polskie bezpieczeństwo żywnościowe — zasada z punktu 9 deklaracji programowej.
- Odrzucenie umowy UE-Mercosur — stanowisko Rady Krajowej z 5 grudnia 2024 roku.
- Współpraca handlowa warunkowana prawami pracowniczymi, godnymi wynagrodzeniami i wsparciem lokalnych producentów — kryterium oceny każdej kolejnej umowy.
- Jawność negocjacji handlowych i dostęp Parlamentu Europejskiego oraz opinii publicznej do pełnej treści umów.
Pracowniczy wymiar tej sprawy prowadzi siostrzany serwis Razem dla pracy, a gospodarcze skutki otwierania rynków — Razem dla gospodarki. Całość programu dla wsi zbiera hub Rolnictwo i żywność.
Źródła i dalsza lektura
- Partia Razem — stanowisko Rady Krajowej ws. podpisania umowy handlowej UE-Mercosur (przyjęte 5.12.2024)
- Partia Razem — „Przyroda — dziedzictwo, nie zasób" (deklaracja programowa 2025), pkt 9
- EUR-Lex — teksty i procedury umów handlowych Unii Europejskiej
- Komisja Europejska (DG TRADE) — negocjacje i umowy handlowe
- Rejestr służący przejrzystości UE — lobbing wobec instytucji unijnych
- FAOSTAT — baza danych o produkcji, handlu i bilansach żywnościowych