Polowania | Razem dla środowiska

Dlaczego odstrzał dzików nie zatrzymuje ASF: wirus podróżuje ściółką i transportem

Tue, 14 Jul 2026 11:00:00 +0200

Afrykański pomór świń jest chorobą, która nie dotyka ludzi, ale potrafi zrujnować gospodarstwo — wykrycie ogniska oznacza wybicie stada i strefy ograniczeń wokół. Odpowiedzią polskiej polityki od lat pozostaje redukcja populacji dzików. Razem uznało to za błąd już w styczniu 2018 roku, w stanowisku o wymownym tytule „ASF — strzelanie to nie rozwiązanie", i podtrzymuje ten kierunek w punkcie 8 rozdziału „Polska wolności, równości i solidarności" deklaracji programowej, zapowiadając stosowanie „skutecznych metod walki z chorobami zakaźnymi zwierząt".

Czym wirus podróżuje naprawdę

ASF nie przenosi się przez bezpośredni kontakt dzika ze świnią, choć właśnie tak wygląda to w wyobrażeniu, na którym oparto politykę odstrzału. Stanowisko Razem opisuje mechanizm precyzyjnie: „wirus nie przedostaje się przez bezpośredni kontakt dzik-świnia. Pośrednikami są ściółka, pasza oraz środki transportu". Do tej listy dochodzą buty, opony, sprzęt i resztki żywności — wirus ASF jest wyjątkowo odporny i przeżywa długo w materiale organicznym, w tym w wędlinach.

Z tego wynika, że kluczową barierą jest bioasekuracja, czyli zestaw procedur oddzielających chlewnię od świata zewnętrznego: maty dezynfekcyjne, śluzy, oddzielna odzież, kontrola paszy i ściółki, zakaz wnoszenia żywności. Bioasekuracja wymaga codziennej konsekwencji zamiast jednorazowej akcji i nie daje się pokazać w telewizji, więc w debacie publicznej przegrywa z obrazem myśliwego jako obrońcy hodowców.

Drugi element diagnozy Razem dotyczy skutków samego odstrzału: „Polowania rozbijają stada, zmuszają do migracji, a w wolną niszę ekologiczną wchodzą zakażone osobniki z terenu Białorusi i Ukrainy". Dzik żyje w watahach o stabilnej strukturze i przywiązaniu do areału. Wystrzelanie części populacji nie zostawia po niej pustki: rozbite watahy migrują, a w zwolniony areał wchodzą osobniki z zewnątrz — w tym z terenów, gdzie wirus już krąży. Rozproszone, migrujące zwierzęta przenoszą go dalej i szybciej niż stado siedzące na miejscu.

Razem nazywa to mitem

Warto zauważyć, że Razem nie ogranicza się do sprzeciwu wobec jednej metody — w stanowisku ws. polityki ekologicznej ze stycznia 2018 roku partia zapowiada, że „będzie walczyć z niemającym oparcia w dowodach naukowych mitem, że masowy odstrzał dzikiej zwierzyny pomoże walczyć szerzącymi się wśród zwierząt hodowlanych chorobami". Sformułowanie jest mocne i jednoznaczne: chodzi o przekonanie, które nie ma oparcia w dowodach.

Dane poglądowe. Liczba ognisk ASF u świń i przypadków u dzików, zasięg stref oraz wielkość populacji dzika zmieniają się z sezonu na sezon. Aktualne dane i mapy publikuje Główny Inspektorat Weterynarii; opinie naukowe o skuteczności redukcji populacji dzika wydaje Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA). Każdą liczbę należy podawać z datą odczytu.

Aktualne dane o ogniskach i strefach prowadzi Główny Inspektorat Weterynarii, a naukowe opinie o epidemiologii ASF i skuteczności poszczególnych metod publikuje EFSA. Ramy prawne zwalczania choroby w Unii wyznacza rozporządzenie wykonawcze Komisji 2023/594.

Postulaty bioasekuracyjne łączą się tu z szerszym problemem ferm przemysłowych, w których zagęszczenie zwierząt sprzyja rozprzestrzenianiu patogenów — opisujemy to w tekście Czterdzieści dwa kilogramy na metrze. Łowiecka strona sprawy — obwody, gatunki łowne i to, kto decyduje o polowaniu — należy do tekstu Obwód łowiecki obejmuje twoje pole.

Co proponuje Razem

Będziemy stosować skuteczne metody walki z chorobami zakaźnymi zwierząt.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. 10 „Polska wolności, równości i solidarności”, pkt 8, partiarazem.pl

Skuteczne metody walki z chorobami zakaźnymi zwierząt — bioasekuracja zamiast masowej redukcji populacji.
Odejście od redukcji populacji dzików jako głównego narzędzia — „za błąd uważamy skupienie się na redukcji populacji dzików" (stanowisko ws. ASF, 24.01.2018).
Walka z mitem, że masowy odstrzał dzikiej zwierzyny pomaga zwalczać choroby — jako przekonaniem niemającym oparcia w dowodach naukowych (stanowisko ws. polityki ekologicznej, 25.01.2018).
Rygorystyczne przepisy dotyczące myśliwych i polowań dla bezpieczeństwa ludzi i zwierząt (punkt 8 programu).

Weterynaryjny i epidemiologiczny wymiar sprawy prowadzi siostrzany serwis Razem naprawi zdrowie. Całość tematu zbiera hub Zwierzęta i myśliwi.

Źródła i dalsza lektura

Obwód łowiecki obejmuje twoje pole: jak działa prawo łowieckie i co Razem chce w nim zmienić

Tue, 14 Jul 2026 09:00:00 +0200

Właściciel pola w Polsce zwykle nie wie, że jego grunt należy do obwodu łowieckiego — dowiaduje się o tym, gdy na miedzy staje ambona albo gdy w niedzielny poranek słyszy strzały. Grunty prywatne wchodzą do obwodów z mocy prawa, a nie z woli właściciela, i tylko procedura sądowa pozwala się z tego wypisać. Razem odpowiada na to punktem 8 rozdziału „Polska wolności, równości i solidarności" deklaracji programowej: rygorystycznymi przepisami dotyczącymi myśliwych i polowań oraz ograniczeniem listy gatunków łownych i terenów obwodów łowieckich.

Prawo, które powstało w innym ustroju

Ustawa z 13 października 1995 roku — Prawo łowieckie opiera się na konstrukcji, w której zwierzyna w stanie wolnym jest własnością Skarbu Państwa, a gospodarkę łowiecką prowadzą koła zrzeszone w Polskim Związku Łowieckim na obwodach wyznaczonych przez sejmik województwa. Właściciel gruntu jest w tej konstrukcji stroną najsłabszą — jego ziemia staje się częścią obwodu niezależnie od jego zdania.

Trybunał Konstytucyjny orzekł w wyroku P 19/13 z 10 lipca 2014 roku, że przepisy pozwalające włączać nieruchomości prywatne do obwodów łowieckich bez zapewnienia właścicielowi realnego wpływu naruszają konstytucję. Nowelizacja wprowadziła w odpowiedzi możliwość złożenia oświadczenia o zakazie polowania — z zastrzeżeniem, że wymaga to drogi sądowej. Zasada pozostała więc odwrotna od tej, której chce Razem: domyślnie wolno polować, chyba że właściciel przeprowadzi procedurę.

Razem opowiada się za odwróceniem domyślności. Stanowisko ws. polityki ekologicznej ze stycznia 2018 roku formułuje zasadę zgody właściciela na polowanie na jego terenie — czyli mechanizm, w którym to myśliwy musi uzyskać uprawnienie, a nie właściciel się go pozbywać.

Lista gatunków łownych i granice obwodów

Drugi człon postulatu dotyczy tego, do czego i gdzie wolno strzelać. Listę gatunków łownych określa rozporządzenie ministra właściwego do spraw środowiska i obejmuje ona także ptaki — w tym gatunki, których stan populacji nie uzasadnia pozyskania. Karta ochrony przyrody z marca 2024 roku stawia w tej sprawie trzy konkretne postulaty: zakaz polowań na ptaki — jako skutkujących „omyłkowym" zabijaniem rzadkich gatunków i przyczyniających się do spadku ich populacji, wraz z międzynarodową inicjatywą ochrony ptaków wędrownych; zakaz polowań w korytarzach ekologicznych i otulinach parków narodowych; oraz wyeliminowanie kłusownictwa, zwłaszcza zabijania gatunków prawnie chronionych.

Postulat zakazu polowań na ptaki pojawiał się w dokumentach partii wcześniej — stanowisko Rady Krajowej z maja 2019 roku mówi wprost: „Należy wyłączyć z polowań wszystkie gatunki ptaków", a także postuluje, by polowania zbiorowe były poprzedzone oceną oddziaływania na środowisko. Najstarsze stanowisko w sprawie praw zwierząt z lipca 2015 roku domaga się delegalizacji polowań z udziałem nieletnich, zakazu promowania łowiectwa wśród młodzieży oraz wycofania śrutu ołowianego.

Dane poglądowe. Liczba obwodów łowieckich, ich łączna powierzchnia, skład listy gatunków łownych oraz statystyki wypadków podczas polowań zmieniają się i pochodzą z różnych źródeł (rozporządzenia MŚ, sprawozdawczość PZŁ, dane policyjne, kontrole NIK). Każdą z tych liczb należy podawać z datą i wskazaniem źródła.

Śrut ołowiany jest przykładem szczególnie wymownym: ołów pozostaje w środowisku i zatruwa ptaki, które połykają śruciny razem z żwirem. Wątek zatrucia siedlisk łączy się tu z ogólniejszym problemem spadku populacji, który opisujemy w tekście Wilk, ryś, żubr.

Co proponuje Razem

Wprowadzimy rygorystyczne przepisy dotyczące myśliwych i polowań, aby zwiększyć bezpieczeństwo ludzi i zwierząt. Ograniczymy listę gatunków zwierząt łownych i tereny obwodów łowieckich. Będziemy stosować skuteczne metody walki z chorobami zakaźnymi zwierząt.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. 10 „Polska wolności, równości i solidarności”, pkt 8, partiarazem.pl

Rygorystyczne przepisy dotyczące myśliwych i polowań dla bezpieczeństwa ludzi i zwierząt.
Ograniczenie listy gatunków łownych i terenów obwodów łowieckich — mniej gatunków, mniejsze obwody.
Zgoda właściciela na polowanie na jego terenie (stanowisko ws. polityki ekologicznej, 25.01.2018).
Zakaz polowań na ptaki, zakaz polowań w korytarzach ekologicznych i otulinach parków narodowych, eliminacja kłusownictwa (Karta ochrony przyrody, pkt 10–12).
Delegalizacja polowań z udziałem nieletnich, promowania łowiectwa wśród młodzieży i śrutu ołowianego (stanowisko ws. praw zwierząt, 20.07.2015).
Skuteczne metody walki z chorobami zakaźnymi zwierząt zamiast masowego odstrzału — rozkładamy to w tekście Dlaczego odstrzał dzików nie zatrzymuje ASF.

Edukacja przyrodnicza jako alternatywa dla promowania łowiectwa wśród młodzieży to temat siostrzanego serwisu Razem dla szkół. Całość tematu zbiera hub Zwierzęta i myśliwi.