Wyjątek, który urósł do skali przemysłu: ubój bez ogłuszania po wyroku Trybunału

Sun, 19 Jul 2026 00:00:00 +0000

10 grudnia 2014 roku Trybunał Konstytucyjny uchylił zakaz uboju bez ogłuszania na potrzeby wspólnot religijnych — i wyjątek pomyślany jako ochrona wolności religijnej niewielkich wspólnot rozrósł się od tamtego rozstrzygnięcia do przemysłu pracującego w dużej mierze na eksport, bo prawo nie pyta, czy ktokolwiek w Polsce zamierza to mięso kupić. Zasada jest tymczasem w polskim prawie prosta i stara: zwierzę kręgowe można uśmiercić dopiero po pozbawieniu go świadomości. Partia Razem zapowiada w Karcie praw zwierząt kres szczególnie niehumanitarnych form uboju, wymieniając ubój bez ogłuszania wprost — jako praktykę, która zadaje zwierzętom możliwy do uniknięcia ból, strach i stres.

Od zasady do wyjątku bez granic

Wymóg ogłuszenia zapisano w ustawie o ochronie zwierząt z 1997 roku, a na poziomie unijnym potwierdza go rozporządzenie Rady (WE) nr 1099/2009 w sprawie ochrony zwierząt podczas ich uśmiercania. To samo rozporządzenie dopuszcza jednak odstępstwo od ogłuszania dla uboju odbywającego się według szczególnych metod wymaganych przez obrzędy religijne. Polska próbowała to odstępstwo zawęzić — ustawa krajowa ograniczała wyjątek — ale wyrokiem z 10 grudnia 2014 roku, sygn. K 52/13, Trybunał Konstytucyjny uznał zakaz uboju bez ogłuszania na potrzeby wspólnot religijnych za niezgodny z konstytucyjną wolnością religii. Od tego rozstrzygnięcia ubój bez ogłuszania jest w Polsce legalny, a jego wolumenu nie ogranicza ani liczebność krajowych wspólnot wyznaniowych, ani jakikolwiek limit ustawowy.

Mechanizm, który się wówczas uruchomił, jest czysto rynkowy. Polska należy do czołowych unijnych producentów mięsa — w produkcji drobiu zajmuje pierwsze miejsce w UE, znaczącą pozycję ma też w wołowinie — a rynki zbytu na mięso halal i koszer leżą w dużej mierze poza granicami kraju. Skoro prawo nie wiąże wyjątku religijnego z potrzebami krajowych wspólnot, ubojnie mogą produkować bez ogłuszania na dowolną skalę, pod eksport.

Oficjalnej statystyki uboju bez ogłuszania GUS nie prowadzi — szacunki jego skali pochodzą od organizacji branżowych i pozarządowych, różnią się metodologią i należy je traktować jako dane poglądowe. Pewne jest to, co wynika z samego prawa: od wyroku TK z 2014 roku żaden przepis nie ogranicza wolumenu tego uboju.

Czego wyjątek nie wymaga

Karta praw zwierząt zwraca uwagę na okoliczność rzadko obecną w tej debacie: ubój bez ogłuszania stosowany jest w celu uzyskania mięsa koszernego lub halal, choć nie zawsze wymagają go same związki wyznaniowe. Wyjątek prawny jest tymczasem szerszy niż praktyka religijna, którą miał chronić — obejmuje każdą sztukę zwierzęcia, którą ubojnia zadeklaruje jako przeznaczoną na rynek halal lub koszer, niezależnie od tego, gdzie i czy w ogóle to mięso trafi do konsumenta kierującego się nakazami wiary.

Dlatego precyzja językowa ma tu znaczenie. Karta konsekwentnie mówi o „uboju bez ogłuszania" — o konkretnej, weryfikowalnej praktyce zadawania zwierzęciu bólu, którego można uniknąć — i to tę praktykę, a nie obrzędy którejkolwiek religii, chce regulować.

Od „piątki dla zwierząt" do postulatu Razem

Politycznie temat wraca co kilka lat. Najgłośniejsza próba — tak zwana „piątka dla zwierząt" z 2020 roku (druk sejmowy nr 597, IX kadencja) (przebieg procesu w API Sejmu) — zakładała ograniczenie uboju bez ogłuszania do potrzeb krajowych związków wyznaniowych, czyli faktyczny zakaz eksportowy, i nigdy nie weszła w życie, zatrzymana przez zaplecze ówczesnej większości. Propozycja Razem jest od tej konstrukcji dalej idąca i prostsza zarazem: kres uboju bez ogłuszania jako takiego — rozróżnienie na cierpienie „eksportowe" i krajowe, na którym opierała się konstrukcja z 2020 roku, nie ma z perspektywy dobrostanu zwierzęcia żadnego uzasadnienia, bo ból zadawany na linii ubojowej jest ten sam niezależnie od tego, dokąd pojedzie mięso.

Co proponuje Razem

Postulat zapisany jest w Karcie praw zwierząt jednym zdaniem, obok zakazu chowu klatkowego i hodowli na futra:

Poprawimy minimalne standardy życiowe zwierząt hodowlanych przez jasne określenie standardów dobrostanu, zgodnych z zaleceniami unijnymi i zapewniających zwierzętom realizację ich naturalnych potrzeb. Położymy kres szczególnie niehumanitarnym formom uboju, takim jak ubój bez ogłuszania i zakażemy chowu klatkowego zwierząt, chowu zwierząt na futra oraz handlu futrami.— Karta praw zwierząt Partii Razem (2024), postulat 13, partiarazem.pl

Linia partii jest w tej sprawie ciągła od dekady: stanowisko w sprawie praw zwierząt z 2015 roku domagało się delegalizacji szczególnie niehumanitarnych form uboju, takich jak ubój bez ogłuszania, a stanowisko Rady Krajowej z 2019 roku wymieniało zakaz uboju rytualnego wśród priorytetów. Deklaracja programowa 2025 spina to zapowiedzią „skutecznego zakazu niehumanitarnych metod chowu, hodowli i uboju" — a skuteczność wymaga organu, który zakaz wyegzekwuje, bo samych przepisów w polskim prawie ochrony zwierząt nigdy nie brakowało. Od tego właśnie ma być urząd Rzecznika Praw Zwierząt. Przemysłową skalę, na której działa cały system uboju — od zagęszczenia w halach po tempo linii ubojowej — opisujemy w tekście o fermach brojlerów.

Uboj-Bez-Ogluszania | Razem dla środowiska

Wyjątek, który urósł do skali przemysłu: ubój bez ogłuszania po wyroku Trybunału

Od zasady do wyjątku bez granic

Czego wyjątek nie wymaga

Od „piątki dla zwierząt" do postulatu Razem

Co proponuje Razem

Źródła i dalsza lektura