Program Partii Razem dla środowiska w pigułce
Drzewostan, o którego wycince decyduje roczny plan pozyskania, odtwarza się przez sto lat — i cała polityka leśna rozgrywa się w tej rozbieżności między cyklem decyzji a cyklem lasu. Razem chce podporządkować pierwszy drugiemu: rozdział „Przyroda — dziedzictwo, nie zasób" deklaracji programowej przesuwa ciężar z pozyskania surowca na ochronę starego, różnorodnego drzewostanu, a przyjęta wcześniej, w marcu 2024 roku, Karta ochrony przyrody uszczegóławia to piętnastoma postulatami. Komplet zbiera sekcja „Co proponuje Razem" na końcu tej strony.
Pytanie wraca co kilka lat i dotyczy nie tyle sprzedaży lasów w całości, ile cichego wykrawania z nich gruntów. Razem odpowiada zakazem prywatyzacji wpisanym wprost do programu i ścisłym nadzorem państwa nad Lasami Państwowymi — instytucją, która finansuje się ze sprzedaży drewna, więc ma wbudowany interes w tym, żeby ciąć więcej. Mechanikę tego konfliktu i to, co realnie chroni starodrzew, rozkłada tekst Czy polskie lasy można sprywatyzować. Karta dokłada tu granicę, której sam program nie stawia: drewno z lasów nie ma być paliwem dla elektrowni — Razem sprzeciwia się wykorzystaniu leśnej biomasy w energetyce, ponieważ zwiększa presję na polskie lasy. Ten wątek styka się z transformacją energetyczną, którą prowadzi siostrzany serwis Razem dla energetyki.
Ponieważ do powołania parku potrzebna jest zgoda samorządów, które mają prawo weta — i z niego korzystają. Razem chce ten mechanizm zastąpić: Karta zapowiada powiązanie procesu powstawania parku z rozległymi konsultacjami społecznymi oraz planem rozwoju lokalnych gmin, wraz z subwencją parkową i wsparciem sprawiedliwej transformacji gmin z budżetu państwa. Zamiast decyzji narzuconej odgórnie Karta przewiduje negocjację, w której gmina nie traci na sąsiedztwie z parkiem, bo dostaje subwencję parkową i plan rozwoju. Karta wymienia też imiennie 25 parków do powołania — bez gradacji — od Turnickiego, przez Jurajski, Mazurski i Park Narodowy Doliny Dolnej Odry, po Podziemny Park Narodowy Kopalnia Soli Wieliczka. Historię blokady i to, co się za nią kryje, opisuje tekst Dlaczego od ponad 20 lat nie powstał w Polsce nowy park narodowy.
Ustawa o ochronie przyrody dopuszcza uszczuplenie parku wyłącznie w razie bezpowrotnej utraty wartości przyrodniczych i kulturowych — to koniunkcja, nie alternatywa. Mimo to podejmowano próbę wykrojenia ze Świętokrzyskiego Parku Narodowego szczytowej partii Łyśca, terenu wpisanego do rejestru zabytków i objętego statusem Pomnika Historii. Razem zareagowało stanowiskiem „Zostawcie ŚPN!", w którym stwierdza, że teren przewidziany do wyłączenia „z całkowitą pewnością" wartości tych nie utracił. Tę sprawę — i to, co mówi o sile ochrony wobec interesu właściciela gruntu — rozkłada tekst Pięć hektarów na Łyścu.
Park narodowy obejmuje tylko część Puszczy, resztą zarządzają nadleśnictwa, a spór o kornika był w praktyce sporem o limity pozyskania drewna. Razem sprzeciwiło się temu już w stanowisku ze stycznia 2016 roku, domagając się wycofania z pięciokrotnego zwiększenia limitu pozyskania drewna, zaproponowanego przez nadleśnictwo Białowieża. Nowsza Karta z 2024 roku formułuje ten postulat węziej niż wcześniejsze deklaracje — mówi o powiększeniu parku „zwłaszcza obejmując nim cały starodrzew Puszczy Białowieskiej". Co z tego wynika dla ochrony ostatniego naturalnego lasu nizinnego Europy, opisuje tekst Puszcza Białowieska.
Polska ma realne sukcesy restytucji — żubr wrócił z krawędzi wymarcia, a wilk odbudował zasięg w kompleksach leśnych, z których zniknął. Ryś do tej listy jeszcze nie należy: monitoring GIOŚ ocenia stan jego ochrony jako niezadowalający lub zły, a populacja liczy około 280–300 osobników w dwóch izolowanych ostojach. Równolegle trwa zjazd, którego nie widać z drogi: Karta przywołuje spadek o 75% w ciągu 27 lat — chodzi o biomasę owadów latających zmierzoną w niemieckich obszarach chronionych, nie o liczebność gatunków — i wskazuje, że spadek populacji ptaków w Europie wynika głównie z polityki rolnej. Ochrona pojedynczego gatunku bez ochrony jego siedliska pozostaje ochroną na papierze, dlatego Karta stawia cel powierzchniowy: ochrona ścisła 10% terytorium lądowego, w tym wszystkich starodrzewów — jako polski wkład w realizację Europejskiej Strategii Ochrony Bioróżnorodności. Karta zapowiada też prawną ochronę korytarzy ekologicznych w planach zagospodarowania oraz realną ochronę obszarów Natura 2000 z ograniczeniem łowiectwa. Rachunek zysków i strat polskiej ochrony gatunkowej prowadzi tekst Wilk, ryś, żubr, a łowiecką stronę tej sprawy zbiera dział Zwierzęta i myśliwi.
Jest — i bywa okrawany szybciej niż las państwowy, bo grunt pod nim wart jest więcej. Park Śląski, jeden z największych parków miejskich w Polsce, od lat traci kolejne działki na rzecz zabudowy. Adrian Zandberg apelował w Chorzowie o objęcie go ochroną kulturową i krajobrazową, wskazując, że w mieście „jest wiele pustostanów, które można było wykorzystać"; Maciej Konieczny mówił o podmiotach dążących do okrojenia parku dla własnego zysku. Zieleń miejska pełni przy tym funkcję, której nie widać w cenie gruntu — chłodzi miasto podczas upału, a przygotowanie miast na fale upałów program zapisuje osobno, w punkcie 8. Spór o park i mechanizm audytu krajobrazowego opisuje tekst Park Śląski i granica, której deweloper nie powinien przekroczyć. Alternatywę dla zabudowy parków — pustostany i ład przestrzenny — prowadzi serwis Razem dla tanich mieszkań.
Postulaty leśne i przyrodnicze z rozdziału „Przyroda — dziedzictwo, nie zasób" deklaracji programowej, uszczegółowione w Karcie ochrony przyrody z marca 2024 roku:
Jeden z największych parków miejskich w Europie jest okrawany kawałek po kawałku. Razem apeluje o objęcie Parku Śląskiego ochroną kulturową i krajobrazową, wskazując, że mieszkania da się budować na pustostanach.
Polska ma spektakularne sukcesy restytucji dużych ssaków i równoległy, niewidoczny zjazd owadów i ptaków krajobrazu rolniczego. Razem chce wzmocnić ochronę gatunków zagrożonych i objąć ochroną ścisłą 10% terytorium.
Ustawa dopuszcza uszczuplenie parku narodowego wyłącznie przy bezpowrotnej utracie wartości przyrodniczych i kulturowych. Mimo to próbowano wykroić ze Świętokrzyskiego PN szczyt objęty rejestrem zabytków i statusem Pomnika Historii.
Park narodowy obejmuje tylko część Puszczy, resztą zarządzają nadleśnictwa nastawione na pozyskanie drewna — a spór o kornika był w istocie sporem o limity wycinki. Razem domaga się objęcia ochroną starodrzewu Puszczy.
Blisko jedna trzecia Polski to lasy, a większość tego areału jest w zarządzie państwa — ale żaden przepis nie zakazuje dziś sprzedaży czy zamiany leśnych gruntów. Razem chce objąć Lasy Państwowe ustawowym zakazem prywatyzacji i ścisłym nadzorem, a gospodarkę leśną przestawić z rabunkowej wycinki na ochronę starego, różnorodnego drzewostanu.
Ostatni park narodowy w Polsce utworzono w 2001 roku. Od tamtej pory nie przybył ani jeden, choć gotowe projekty — Puszcza Karpacka, Jura, Mazury — czekają w szufladach. Razem chce odblokować tworzenie parków — zakładać nowe, powiększać istniejące i spiąć obszary chronione w jedną sieć.
