Program Partii Razem dla środowiska w pigułce
Gospodarstwo rolne jest jedynym uczestnikiem łańcucha żywnościowego, który nie ustala ceny własnego produktu. Cenę skupu podaje mu odbiorca, cenę detaliczną ustala sieć handlowa, a normy jakościowe — od pestycydów po dobrostan zwierząt — obowiązują go w pełni, choć od importu spoza Unii nikt nie egzekwuje ich równie skutecznie. Razem odpowiada na to czterema postulatami z rozdziału „Przyroda — dziedzictwo, nie zasób" deklaracji programowej: opłacalnymi cenami skupu dla małych i średnich gospodarstw, sieciami dystrybucji alternatywnymi wobec monopolistów handlowych, wsparciem dla spółdzielni i sieci samopomocy oraz ochroną przed nieuczciwą konkurencją z krajów bez europejskich norm jakościowych. Wszystkie cztery postulaty dotyczą tego samego: pozycji przetargowej producenta żywności wobec odbiorcy, a więc tego, kto w łańcuchu od pola do paragonu ustala warunki.
Bo po drugiej stronie stołu siedzi ktoś znacznie większy. Pojedyncze gospodarstwo dostarcza ułamek tego, czym obraca odbiorca, więc nie ma czym negocjować — może przyjąć cenę albo nie sprzedać, a produkt rolny rzadko czeka. Gdy koszty produkcji rosną szybciej niż cena skupu, gospodarstwo schodzi poniżej progu opłacalności i dopiero wtedy zauważa je reszta kraju. Mechanizm, dane i to, dlaczego relacja ceny skupu do ceny detalicznej jest ruchoma, rozkładamy w tekście Arytmetyka ceny skupu. Warto od razu zaznaczyć, czego w programie nie ma: Razem nazywa cel — ceny mają być opłacalne — i nie przesądza narzędzia, którym się to osiąga.
Dostęp do klienta kontroluje wąska grupa odbiorców, a kto kontroluje dostęp, ten dyktuje warunki: opłaty za miejsce na półce, terminy płatności, kary umowne, zwroty. Program odpowiada na to postulatem sieci dystrybucji alternatywnych wobec monopolistów handlowych — chodzi o to, żeby producent miał dokąd pójść, gdy warunki przestają być do przyjęcia. Ścieżkę złotówki od pola do paragonu i realne działanie przepisów o przewadze kontraktowej opisuje tekst Wąskie gardło między polem a paragonem. Koncentracja rynku i pozycja słabszej strony umowy wykraczają poza rolnictwo — od strony gospodarczej prowadzi ten wątek siostrzany serwis Razem dla gospodarki.
Na tym polega postulat spółdzielczy: wspólny skup, chłodnia, przetwórnia i wspólna sprzedaż zmieniają ułamek podaży w partię towaru, o którą już się rozmawia. Deklaracja mówi wprost — Razem będzie „promować łączenie się gospodarstw w spółdzielnie i sieci samopomocy". W Polsce ta forma po 1989 roku została wyrzucona razem z ustrojem, który ją skompromitował, i do dziś nie odrosła do skali znanej z Danii czy Holandii. Dlaczego tak się stało i co dziś blokuje odbudowę, opisuje tekst Sto gospodarstw sprzedaje razem. Spółdzielnia jest przy tym formą organizacji pracy, nie tylko sprzedaży — ten wymiar prowadzi Razem dla pracy.
Producent w Unii musi spełnić wymogi dotyczące pestycydów, jakości, dobrostanu zwierząt i warunków pracy. Import spoza Unii wjeżdża na ten sam rynek po kontroli, która — jak ujmuje stanowisko Rady Krajowej ws. umowy UE-Mercosur — opiera się na „wyrywkowych testach", a te „nie ochronią nas przed zagrożeniami dla zdrowia i bezpieczeństwa". Powstaje konkurencja, w której jedna strona ponosi koszt standardu, a druga nie. Razem broni w tym sporze poziomu wymogów, a nie kraju pochodzenia towaru: „Unijne standardy żywności są wartością, której powinniśmy bronić. Rezygnacja z nich w imię korporacyjnych zysków to zdrada zarówno rolników, jak i konsumentów". Jak wygląda egzekucja norm wobec importu i co realnie sprawdza się na granicy, pokazuje tekst Pestycyd zakazany w Unii wraca na talerz w imporcie. Bezpieczeństwo żywności jest przy tym kwestią zdrowia publicznego — prowadzi ją serwis Razem naprawi zdrowie.
Deklaracja zapisuje sprzeciw wobec „umów międzynarodowych, które dla zysku innych grup interesów podkopują polskie bezpieczeństwo żywnościowe". Rada Krajowa Razem zastosowała tę zasadę do konkretu: 5 grudnia 2024 roku przyjęła stanowisko wzywające do odrzucenia umowy UE-Mercosur. Argumenty nie są protekcjonistyczne — dotyczą wyzysku („outsourcing wyzysku, który wzmacnia globalną niesprawiedliwość"), wycinki lasów Amazonii, śladu węglowego długich łańcuchów dostaw i trybu negocjacji, w którym pełnej treści umowy nie znał ani Parlament Europejski, ani opinia publiczna, a znane fragmenty pochodziły z przecieków organizacji pozarządowych. Wniosek stanowiska jest ogólniejszy niż jedna umowa: „znoszenie barier handlowych służy tylko najsilniejszym". Cały spór rozkłada tekst Kto siada do stołu.
Niedobór wody w glebie uderza w rolnika pierwszy — stanowisko Razem w sprawie suszy stawia to zdanie na samym początku. Państwo odpowiada na to zwykle odszkodowaniem po fakcie, choć wcześniej samo dopłaca do osuszania: melioracja odprowadza wodę z pól, zamiast ją zatrzymywać. Razem chce odwrócenia tej logiki — zarządzania istniejącą infrastrukturą „w kierunku retencji wody, a nie odwadniania" oraz dopłat retencyjnych. Gleba, plon i mechanika melioracji to temat tekstu Susza rolnicza jest już co roku; szerszy obraz zasobów wodnych, mokradeł i retencji prowadzi hub Woda i rzeki.
Postulaty rolne z punktu 9 rozdziału „Przyroda — dziedzictwo, nie zasób" deklaracji programowej:
Niedobór wody w glebie uderza w rolnika pierwszy, a państwo odpowiada odszkodowaniem po fakcie, choć wcześniej samo dopłaca do osuszania. Razem chce zarządzania wodą w kierunku retencji zamiast odwadniania i dopłat retencyjnych.
Kto kontroluje dostęp do klienta, ten dyktuje warunki: opłaty za miejsce na półce, terminy płatności, zwroty. Razem chce sieci dystrybucji alternatywnych wobec monopolistów handlowych — żeby producent miał dokąd pójść.
Rada Krajowa Partii Razem wezwała w grudniu 2024 roku do odrzucenia umowy UE-Mercosur. Argumenty dotyczą wyzysku, klimatu, wycinki Amazonii i trybu negocjacji, w którym pełnej treści umowy nie znał nawet Parlament Europejski.
Producent w Unii musi spełnić normy jakościowe, standardy pracy i wymogi dobrostanu. Od importu spoza Unii nikt nie egzekwuje ich równie skutecznie. Razem chce chronić polskie rolnictwo przed nieuczciwą konkurencją — broniąc standardu, nie granicy.
Pojedyncze gospodarstwo nie ma z kim negocjować. Wspólny skup, chłodnia i przetwórnia zmieniają ułamek podaży w partię towaru, o którą się rozmawia. Razem chce promować łączenie się gospodarstw w spółdzielnie i sieci samopomocy.
Gospodarstwo rolne jest jedynym uczestnikiem łańcucha żywnościowego, który nie ustala ceny własnego produktu. Razem chce opłacalnych cen skupu dla małych i średnich gospodarstw — program nazywa cel, nie przesądza narzędzia.
